Ποιος ήταν ο Ιωάννης Μεταξάς και το καθεστώς της 4ης Αυγούστου;

Η Ελλάδα , προ της εγκαθιδρύσεως του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου μαστιζόταν από πολιτική αναταραχή με σκευωρίες, πραξικοπήματα και πολιτικές δολοφονίες που οδήγησαν σχεδόν σε εμφύλιο χωρίζοντας την χώρα σε 2 μεγάλες παρατάξεις (βενιζελικών και αντιβενιζελικών) .

Η Μεσοπολεμική Αστάθεια (1922–1935)

• Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922, η Ελλάδα μπήκε σε περίοδο έντονης αστάθειας.
• Η Δημοκρατία του Μεσοπολέμου (1924–1935) χαρακτηρίστηκε από συνεχείς πραξικοπηματικές απόπειρες, αλλαγές κυβερνήσεων και σύγκρουση βενιζελικών και αντιβενιζελικών.
• Επαναστάσεις όπως εκείνες του Πλαστήρα (1923) και Βενιζέλου (1935) κλόνισαν το πολίτευμα.
• Η οικονομική κρίση του 1929 είχε έντονες επιπτώσεις στην Ελλάδα: ανεργία, πληθωρισμός, φτώχεια.
• Οι εκλογές του Ιανουαρίου του 1936 ανέδειξαν κοινοβούλιο χωρίς πλειοψηφία. Τα δύο μεγάλα κόμματα, οι Φιλελεύθεροι και οι Λαϊκοί, δεν μπορούσαν να σχηματίσουν αυτοδύναμη κυβέρνηση.
• Οι κομμουνιστές του ΚΚΕ (μέσω του «Παλλαϊκού Μετώπου») εξασφάλισαν 15 έδρες, γεγονός που ανησύχησε έντονα το πολιτικό και βασιλικό κατεστημένο.

Ακολούθησε κοινοβουλευτικό αδιέξοδο, με την πολιτική εξουσία να κατακερματίζεται και να επικρατεί χάος.

Τον Απρίλιο του 1936, μετά τον αιφνίδιο θάνατο του πρωθυπουργού Δεμερτζή, ο βασιλιάς όρισε τον Ιωάννη Μεταξά ως νέο πρωθυπουργό, θεωρώντας τον ικανό να επιβάλει τάξη.
Η Βουλή έδωσε ψήφο εμπιστοσύνης προς την κυβέρνησή του με 241 ψήφους υπέρ.

Την άνοιξη και το καλοκαίρι του 1936, ξέσπασαν μαζικές απεργίες, κυρίως στη Θεσσαλονίκη.

Στις 9 Μαΐου 1936, οι αιματηρές συγκρούσεις στην απεργία των καπνεργατών της Θεσσαλονίκης οδήγησαν στον θάνατο εργατών, γεγονός που οδήγησε σε λαϊκή κατακραυγή και φήμες για επερχόμενη κομμουνιστική επανάσταση.

Με βάση τα παραπάνω με τη στήριξη του βασιλιά, στις 4 Αυγούστου 1936, ο Ιωάννης Μεταξάς:

1. Διέλυσε τη Βουλή.
2. Ανέστειλε άρθρα του Συντάγματος.
3. Απαγόρευσε όλα τα κόμματα και τις απεργίες.

Εγκαθιδρύοντας το “καθεστώς της 4ης Αυγούστου”

Ποιος ήταν ο Ιωάννης Μεταξάς;

Ο Ιωάννης Μεταξάς, διακρίθηκε σε σημαντικούς πολέμους και γεγονότα της νεότερης ελληνικής ιστορίας, ιδιαίτερα στο τέλος του 19ου και τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα.

Βαλκανικοί Πόλεμοι (1912–1913)

Έπαιξε σημαντικό ρόλο στο Γενικό Επιτελείο Στρατού, όπου ήταν βασικός επιτελικός αξιωματικός.

Συνέβαλε στον σχεδιασμό των επιχειρήσεων και της στρατηγικής εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και της Βουλγαρίας.

Θεωρείται ένας από τους αρχιτέκτονες της στρατιωτικής επιτυχίας της Ελλάδας στους Βαλκανικούς Πολέμους.

Σχέδιο επίθεσης στη Θεσσαλονίκη (1912)

Θεωρείται σχεδιαστής της κατάληψης της Θεσσαλονίκης, ένα από τα πιο σημαντικά στρατηγικά επιτεύγματα του ελληνικού στρατού.

“βράδυ ήλθον εις το στρατηγείον Τούρκοι απεσταλμένοι προτείνοντες την παράδοσιν του στρατού και της πόλεως.

Ο Διάδοχος ανέθεσεν εις τον Δούσμανην και εις εμέ να διαπραγματευθώμεν.

Τους εζητήσαμεν και το Καραμπουρνού. Δεν εδέχθησαν, και την άλλην ημέραν εκινήσαμεν προς μάχην.

Είχα κάμει την διαταγήν της μάχης, και το απόγευμα της 26ης ήσαν κυκλωμένοι. Προτού όμως αρχίσει το πυρ, έστειλαν πάλιν απεσταλμένους και εδέχθησαν όλους τους όρους μας.

Μετέβημεν νύκτα ο Δούσμανης και εγώ εις Θεσσαλονίκην και διεπραγματεύθημεν με τον Τούρκο αρχιστράτηγον την παράδοσιν του στρατού του, της πόλεως και του Καραμπουρνού, υπεγράψαμεν το πρωτόκολλον.

Συγκινητική στιγμή! Εγυρίσαμεν αμέσως νύκτα

Την άλλην ημέραν εισήλθαμεν πάλιν εις την Θεσσαλονίκην οι δυό μας και απετελειώσαμεν την παράδοσιν.

Το απόγευμα της 27ης εισηγάγαμεν τον στρατόν. Το δε πρωί της 28ης εισήλθεν ο Διάδοχος, ημείς μαζύ του, και από οπίσω του η 1η Μεραρχία.

Εχάλασεν ο κόσμος!

Ήμουν άυπνος και σχεδόν νήστις επί τρείς ημέρας, με τρομεράν βροχήν , σχεδόν διαρκώς καβάλλα. Αλλά επήραμεν την Θεσσαλονίκην, το Καραμπουρνού, και 30.000 χιλιάδες στρατού αιχμαλώτους…” (Απόσπασμα από το ημερολόγιο του Ιωάννη Μεταξά)

Δυστυχώς, κατά τον εθνικό διχασμό, λόγω του ότι ήταν ένθερμος βασιλόφρων και αντίπαλος του Βενιζέλου απομακρύνθηκε από τον στρατό το 1917 όταν οι βενιζελικοί πήραν την εξουσία και έτσι δεν έλαβε μέρος στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο ή τη Μικρασιατική Εκστρατεία.

ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΣΤΗΝ ΑΜΥΝΑ – ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟ ΕΡΓΟ

1. Οχύρωση της Βόρειας Ελλάδας – Γραμμή Μεταξά (1936–1941)
Στο πλαίσιο της προετοιμασίας για πόλεμο με τις βαλκανικές χώρες (και πιθανή γερμανική επέμβαση), οργάνωσε και προώθησε την κατασκευή της Γραμμής Μεταξά.

Ένα εκτενές δίκτυο υπόγειων και επιφανειακών οχυρών στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα.
Τα οχυρά αυτά έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην αντίσταση κατά των Γερμανών τον Απρίλιο του 1941.

2. Προετοιμασία για πόλεμο με την Ιταλία

Ως πρωθυπουργός (1936–1941), διατήρησε ετοιμοπόλεμες τις ένοπλες δυνάμεις.

Η Ελλάδα μπήκε στον πόλεμο καλά προετοιμασμένη χάρη στο στρατηγικό του όραμα και τις επενδύσεις σε εξοπλισμό και υποδομές.

Ο Ιωάννης Μεταξάς τιμήθηκε με πολλά στρατιωτικά και κρατικά μετάλλια.

Ενδεικτικά:

• Ανώτατος Ταξιάρχης του Τάγματος του Σωτήρος (η υψηλότερη τιμή του ελληνικού κράτους).
• Ανδρεία Πολέμου (για την προσφορά στους Βαλκανικούς).
• Μετάλλιο Στρατιωτικής Αξίας.

Δράσεις και έργα της 4ης Αυγούστου

Κλείνοντας, θα αναζητήσουμε και θα αναλύσουμε τα έργα του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου προς την ελληνική κοινωνία.

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΡΟΝΟΙΑ ΥΓΙΕΙΝΗ

Ιδρύθηκε η κοινωνική ασφάλιση, η έναρξη λειτουργίας του Ι.Κ.Α ήταν 1.12.1937. Θεσμοθετήθηκε το 8ωρο, η Κυριακάτικη Αργία, που επεβλήθη σε 80 πόλεις και χωριά, οι 15 ημέρες ετησίως υποχρεωτικής άδειας. Θεσμοθετήθηκε και η αργία της Κυριακής για τους δημοσιογράφους.
Υπογράφηκαν 237 συλλογικές συμβάσεις μέχρι το 1938.
Απαγορεύθηκε η χρησιμοποίηση ανηλίκων σε εργασίες.
Θεσμοθετήθηκε και οργανώθηκε η νοσηλεία όλων των εργαζομένων.
Δημιουργήθηκαν ιατρεία για την παρακολούθηση των εγκύων.
Καταπολεμήθηκε η ελονοσία (42 ιατρεία).
Καταπολεμήθηκαν τα τραχώματα (1 ιατρεία). Νοσηλεύτηκαν 7124 παιδιά.
Οργανώθηκαν συσσίτια μαθητικά για 50.000 παιδιά, ενώ απεφασίσθη τα συσσίτια να αποβούν παιδαγωγικός και εκπαιδευτικός θεσμός το 1937. Οργανώθηκαν συσσίτια απόρων ανέργων σε 48 πόλεις της Ελλάδος.
Ιδρύθηκε η «Εργατική Εστία» με στόχο να προσφέρει ψυχαγωγία, μαθήματα γραφής και ανάγνωσης, εκδρομές, θεατρικές παραστάσεις. Ιδρύθηκε Σχολή Νοσοκόμων.
Οργανώθηκε «Εκθεση Υγιεινής στο Ζάππειο 1938».
Βάσιν της προόδου, της χαράς, της ευτυχίας και της γενικής αναδημιουργίας της Ελλάδος αποτελεί η υγεία και η ευρωστία των πολιτών της…( Λόγος 1.2.37)

ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΡΓΑ

Αναγέρθηκε το κτήριο του σιδηροδρομικού σταθμού στη Θεσσαλονίκη.
Κατασκευάστηκε τα Αεροδρόμια Θεσσαλονίκης και Κρήτης.
Εγιναν λιμενικά έργα στην Θεσσαλονίκη. Ανεγέρθηκαν Νοσοκομεία στην Θεσσαλονίκη 500 κλινών για συνήθεις παθήσεις, και 700 κλινών για ψυχοπαθείς.
Αναγέρθηκε το Νοσοκομείο Σωτηρία στην Αθήνα.
Κατασκευάστηκε το αεροδρόμιο στο Χασάνι.
Κατασκευάστηκε το Βασικό δίκτυο υπονόμων της Αθήνας.
«Εγιναν αντιπλημμυρικά έργα, Λαρίσης, Καρδίστης, Βοιωτικού Κηφισσού, Πλατανιάς και αποξηραντικά έργα, Λαψίστης, Μαργαριτίου,Αχέροντος , Αράχθου, Λούρου, Κουρνά Κρήτης, επίσης αρδευτικά έργα στη Λάρισσα και Καρδίτσα.
Δημιουργία υδραγωγείων σε πολλά σημεία, Κάλυψη Ηριδανού, Υλισσού και διευθέτησης κοίτης ποταμών. Εγιναν έργα απόσβεσης χειμάρρων και παροχέτευση χειμάρρων Αθηνών Πειραιώς όπως και αποχετευτικά έργα εκτός Αθηνών.
Ανεγέρθηκαν Σχολεία 329 δημοτικά
Ιδρύθηκαν Παιδικοί σταθμοί 52 (σύνολο 62) και Νηπιαγωγεία 93.
Ιδρύθηκαν Νυκτερινές σχολές στη Μακεδονία 1450 Γυμναστήρια, Νέας Φιλαδέλφειας Κολυμβητήριο Αθηνών.
Κτίστηκαν 866 νέες προσφυγικές κατοικίες,
Δικαστικά κτίρια (Πρωτοδικεία). Τελωνεία, Τραπεζικά κτίρια,
Συνοικιακές αγορές. Εργα οδοποιίας και ανοίχτηκαν νέοι δρόμοι,
Αγορά και κατασκευή σιδηροδρομικών οχημάτων
Ηλεκτροκίνηση σιδηροδρόμου Αθηνών Κηφισιάς
Μετεωρολογικός σταθμός Πειραιώς. Ιδρύθηκε Σχολή Λιμενικών Υπαλλήλων

ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Ιδρύθηκε η Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών 1938. Ιδρύθηκε η Φοιτητική Εστία.
Ιδρύθηκε ο Οργανισμός Εκδόσεων Σχολικών Βιβλίων. Ο.Ε.Σ.Β.
Έγιναν 35 εγκαταστάσεις για παιδικές εξοχές. Ιδρύθηκαν παιδικά αναρρωτήρια,
Διορίσθηκαν 1320 δημοδιδάσκαλοι.
Ιδρύθησαν 1450 Νυκτερινά Σχολεία το 1937-1938.
Δίδαξαν 1800 διδάσκαλοι Φοίτησαν 114.652 μαθηταί.
Διδάχθηκε η Δημοτική γλώσσα στα Δημοτικά σχολεία.
Εγκαινιάστηκε η πρώτη Πανελλήνια Καλλιτεχνική Έκθεση στο Ζάππειο στις 22.3.1938.
Έγιναν πρώτη φορά παραστάσεις αρχαίου δράματος στην Επίδαυρο και στο Ωδείον Ηρώδου του Αττικού.

ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ – ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΕΣ

Ιδιαίτερη φροντίδα δόθηκε στους αρχαιολογικούς χώρους και στους θησαυρούς, οι οποίοι εγκαίρως κρύφτηκαν προ του πολέμου με κάθε μυστικότητα κάτω από τα δάπεδα του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου Αθηνών. Ελήφθη πρόνοια για την διατήρηση των αρχαιολογικών μνημείων.
Αναπτύχθηκε ο Τουρισμός και καθορίστηκαν οι τουριστικές Ζώνες σε 26 πόλεις και νησιά.
Έγινε τουριστική προβολή στο εξωτερικό με έντυπα, διαλέξεις διαφημίσεις, ταινίες, δίσκους γραμμοφώνου, άρθρα.
Θεατρικές παραστάσεις.
Συνεστήθη η Τουριστική Αστυνομία. εξωραΐστηκαν οι λουτροπόλεις Αιδηψού. Ανεγέρθηκαν ξενοδοχεία στον Καίφα, Λαγκαδά, Υπάτη.
Οργανώθηκαν εκθέσεις ελληνικών προιόντων στις Πρεσβείες
Ιδρύθηκε Σχολή Τουριστικών Επαγγελμάτων
Συνεδέθη η Ελλάδα με την Αμερική με το πλοίο «ΝΕΑ ΕΛΛΑΣ»

ΝΟΜΙΚΑ

Έγινε ο Κώδικας του Αστικού Δικαίου.

ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ – ΚΟΙΝΩΦΕΛΗ ΕΡΓΑ

Ιδρύθηκε η Ραδιοφωνία.
Οργανώθηκαν καλύτερα ταχυδρομικές και τηλεφωνικές υπηρεσίες.
Ιδρύθηκε η Εργατική Εστία και η Φοιτητική Εστία
Ενίσχυσε το γυναικείο κίνημα και την θέση της γυναίκας, μέσα από την Ε.Ο.Ν,
Υπέδειξε με λόγους και έργα ότι η Ελληνική κοινωνία παραδοσιακά έχει βασιστεί επί αιώνες στην οικογένεια και την θρησκεία, αφού τακτικά συχνά χρειάστηκε να υποδουλωθεί ή να μεταναστεύσει.
Η διατήρηση της γλώσσας και της Θρησκείας έμεινε στην ευθύνη της οικογένειας και είναι αλληλένδετες έννοιες.
Η έννοια της Πατρίδας ως συνεκτικού ιστού της ελληνικής κοινωνίας είναι η πιο πρόσφατη. Αρχίζει από το 1821 και μετά όταν οι Ελληνες αποκτούν εδαφική ανεξαρτησία και Κρατική Εξουσία.
Εκανε σύνθημα το Πατρίς – Θρησκεία – Οικογένεια, γιατί αυτό υπήρξε επί αιώνες ο θεμέλιος λίθος της Ελληνικής Κοινωνίας ελεύθερης ή υποδουλωμένης.

ΔΑΣΗ – ΓΕΩΡΓΙΑ – ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑ
Ονομάστηκαν οι τρείς πρώτοι στην Ευρώπη Εθνικοί Δρυμοί (Ολυμπος, Πάρνηθα, Αίνος Κεφαλληνίας.
Προωθήθηκε η δενδροκομία.
Προστασία δασών με πρόληψη πυρκαγιών από 683 το 1936 έγιναν 50 το 1938 .
Σε πρόγραμμα αναδασώσεων φυτεύτηκαν το 1939, 16.500.000 δενδρύλια –
Έγινε διάνοιξη δασικών οδών και καταπολέμηση της κάμπιας.
Εγκαταστάθηκαν εργοστάσια ξυλείας στους χειμάρρους, αγροφύλακες και γεωπόνοι ετέθησαν στη υπηρεσία των καλλιεργητών
Ενισχύθηκαν οι κτηνοτρόφοι αλλά απαγορεύθηκε η ελεύθερη βοσκή αιγοπροβάτων για προστασία των δασών.
Απαλείφθηκαν τα αγροτικά χρέη.
Με στόχο την εντατική καλλιέργεια κα την αυτάρκεια σε σίτο και άλλα προιόντα Αυξήθηκαν με εκχερσώσεις και αντιπλημμυρικά έργα οι γεωργικές εκτάσεις.
Ιδρύθηκε η Εθνική Συνομοσπονδία Γεωργικών Συνεταιρισμών Ελλάδος το 1938.
Συνεστήθη πρώτη φορά στατιστική υπηρεσία των Αγροτικών Συνεταιρισμών.
Επεκτάθηκε και προστατεύτηκε η ρυζοκαλλιέργεια.
Έγιναν γεωργικά συνέδρια.
Ιδρύθηκε η Λαχαναγορά.
Προστατεύτηκαν οι σιτοπαραγωγοί.
Συνεστήθη επιτροπή προστασίας καπνού. Ιδρύθηκε Ινστιτούτου Οίνου και Αμπέλου το 1937.
Κατασκευάστηκαν οινοδεξαμενές.
Ελήφθη μέριμνα για την σταφίδα.
Μειώθηκε η φορολογία του ελαίου ΦΕΚ 426 Α/1938 ΑΝ 1426.
Ελήφθησαν μέτρα για παροχή υγιών σπόρων.