Η υπογραφή της διακρατικής συμφωνίας «Ασπίδα του Αχιλλέα» στις 31 Αυγούστου ενεργοποιεί τη μετάβαση του προγράμματος από τη φάση έγκρισης στην υλοποίηση, με σκοπό την ίδρυση ενιαίου δικτύου αισθητήρων, διοίκησης και μονάδων πυρός. Παράλληλα, εμφανίζεται στο προσκήνιο μια ενδιαφέρουσα δυνατότητα: η δυναμική ανανέωση των S-300PMU-1 μέσω τεχνογνωσίας που αναπτύχθηκε στην Ουκρανία, όπως αναφέρει το «Π&Δ».
Νέα αρχιτεκτονική για τα σοβιετικά συστήματα
Ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας, σε ενημέρωσή του στις 23 Ιουλίου, είχε περιγράψει την «Ασπίδα του Αχιλλέα» ως σύστημα συλλογής και επεξεργασίας δεδομένων από αισθητήρες σε όλη τη χώρα, ικανό να προτείνει την κατάλληλη απόκριση. Στην ίδια περίσταση είχε ταξινομήσει τους S-300 ως σύστημα «υπό αποχώρηση».
Η ουκρανική πολεμική πραγματικότητα, όμως, διανοίγει διαφορετικό δρόμο: την παράταση της επιχειρησιακής ζωής των S-300PMU-1, την ανανέωση του αποθέματος βλημάτων και την ενσωμάτωσή τους στη νέα δικτυακή αρχιτεκτονική του Θόλου.
Τι διαθέτει ήδη η Ελλάδα
Η Ελλάδα έχει ήδη πραγματοποιήσει σημαντικές επενδύσεις στους S-300PMU-1, αποκτώντας εκτοξευτές, ραντάρ, κέντρα διοίκησης και τις συνοδευτικές υποδομές, αλλά και εκπαιδεύσει το προσωπικό. Σήμερα, ωστόσο, η επιχειρησιακή τους αξία περιορίζεται από τρεις κύριους παράγοντες:
- την παλαιότητα των ηλεκτρονικών συστημάτων·
- την προχωρημένη ηλικία των διαθέσιμων βλημάτων 48N6E·
- τις περιορισμένες δυνατότητες διασύνδεσης με νεότερα συστήματα αεράμυνας.
Κυρίαρχος, ωστόσο, παράγοντας που προτείνει (ακόμα και επιβάλλει) την απόσυρσή τους είναι η ουσιαστική αδυναμία υποστήριξης· διότι τα ηλεκτρονικά συστήματα των S-300 στην ελληνική διάθεση δεν μπορούν πλέον να εντοπίσουν εξαρτήματα εναλλακτικής πηγής.
Ιστορικές συνδέσεις και σύγχρονες λύσεις
Ένα ενδεχόμενο πρόγραμμα συνεργασίας με την Ουκρανία θα μπορούσε να αντιμετωπίσει όλα τα προαναφερθέντα προβλήματα. Αφενός, τα ραντάρ των S-300 θα ήταν δυνατό να αξιοποιήσουν δεδομένα από νεότερα συστήματα επιτήρησης, όπως τα ELM-2084 που προβλέπονται στη σύμβαση. Αφετέρου, η προμήθεια του ραντάρ TRML-4D θα μπορούσε να παράσχει πρόσθετη πηγή δεδομένων και να διευκολύνει την ένταξη των S-300 στο ευρύτερο αεράμυνας δίκτυο.
Ταυτοχρόνως, τα ρωσικής προέλευσης ραντάρ των S-300 θα ήταν δυνατό να υποβληθούν σε εργασίες συντήρησης και εκσυγχρονισμού των ηλεκτρονικών τους στοιχείων.
Η ουκρανική τεχνογνωσία ως στρατηγικό πλεονέκτημα
Η Ουκρανία συσσωρεύει δεκαετίες εμπειρίας στη συντήρηση και επισκευή συστημάτων της οικογένειας S-300. Από το 2004, η εταιρεία Ukroboronservice διεξάγει εργασίες ανανέωσης της επιχειρησιακής ζωής σε S-300 και στα βλήματα 5V55. Ωστόσο, η ουκρανική τεχνογνωσία απέκτησε ακόμη μεγαλύτερη σημασία μετά το 2014, όταν η Ουκρανία αναγκάστηκε να διατηρήσει σοβιετικής προέλευσης συστήματα σε επιχειρησιακή κατάσταση με δικά της μέσα και μεθόδους.
Η εμπειρία αυτή δεν περιορίζεται στους εκτοξευτές και τα βλήματα, αλλά επεκτείνεται και στα ηλεκτρονικά. Ουκρανικές εταιρείες έχουν αναπτύξει λύσεις για επισκευή εξαρτημάτων ραντάρ, ενώ έχουν εργαστεί σε υπολογιστές, μνήμες, συστήματα αυτοδιάγνωσης και επικοινωνίες, καθώς και στην ψηφιοποίηση παλαιότερων σοβιετικών ραντάρ. Χαρακτηριστικό παράδειγμα: το 35D6M, ικανό να συνεργάζεται με S-300PS και να μεταφέρει δεδομένα από εκσυγχρονισμένο αισθητήρα σε παλαιότερο αντιαεροπορικό σύστημα.
Για την Ελλάδα, αυτή η τεχνογνωσία θα ήταν δυνατό να αξιοποιηθεί σε πρόγραμμα εκσυγχρονισμού των S-300PMU-1, περιλαμβάνοντας τον έλεγχο και την επισκευή επιμέρους μονάδων, την αντικατάσταση παλαιών ηλεκτρονικών, την εγκατάσταση σύγχρονων συστημάτων πλοήγησης και ασφαλών επικοινωνιών, καθώς και την προσθήκη κατάλληλης «πύλης» για τη διακίνηση δεδομένων με τα λοιπά αεράμυνας συστήματα.
Το ζήτημα των βλημάτων
Τα ελληνικά S-300PMU-1 χρησιμοποιούν το βλήμα 48N6E, ενώ η ουκρανική τεχνογνωσία αφορά κατά κύριο λόγο το παλαιότερο 5V55. Η οικογένεια PMU-1 έχει παρουσιαστεί με δυνατότητα χρήσης των 5V55R και 5V55K, προσφέροντας τεχνική αφετηρία για ανάπτυξη ή ανακατασκευή συμβατού βλήματος. Η εφαρμογή του στους ελληνικούς S-300 θα ανήγγειλε δοκιμές και πιστοποίηση.
Ένα τέτοιο βλήμα θα ήταν δυνατό να χρησιμοποιηθεί για αντιμετώπιση στόχων όπως αεροσκάφη και πύραυλοι cruise, ενώ τα 48N6E θα διατηρούνταν για εμπλοκές μεγαλύτερης ακτίνας. Κατά τα δημοσιευθέντα, οι ΗΠΑ και η Ουκρανία εργάζονται στην επισκευή υφιστάμενων βλημάτων και την ανάπτυξη νέου βλήματος για S-300. Ο απόστρατος συνταγματάρχης Robert Hamilton εκτιμά ότι η έναρξη παραγωγής θα ήταν δυνατό να επιτευχθεί προς το τέλος του 2026, με ετήσια παραγωγή εκατό έως μερικών εκατοντάδων βλημάτων. Πρόκειται, πάντως, για εκτίμηση σχετικά με πρόγραμμα υπό ανάπτυξη· το κόστος και τα τεχνικά χαρακτηριστικά του εξυπνοποιημένου βλήματος δεν έχουν γνωστοποιηθεί δημοσίως.
Μια δυνατή συμφωνία ανταλλαγής
Μια πιθανή συμφωνία ανταλλαγής θα μπορούσε να δώσει στην ουκρανική πλευρά πρόσβαση σε αποθέματα παλαιών ελληνικών βλημάτων, ενώ η Ελλάδα θα εξασφάλιζε τη δυνατότητα εκσυγχρονισμού και ανανέωσης του δικού της αποθέματος. Η παράταση της επιχειρησιακής ζωής των S-300PMU-1 θα αποτελούσε επίσης σημαντική αναπροσαρμογή της ελληνικής αεράμυνας κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου, πριν η «Ασπίδα του Αχιλλέα» αποκτήσει πλήρη επιχειρησιακή ικανότητα.
Πηγή: Πτήση & Διάστημα
