Δεν ήταν «αστείο»…

«Περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, ο χαρακτήρας ενός ανθρώπου φαίνεται απ’ αυτό που θεωρεί αστείο». ~ Βόλφγκανγκ Γκαίτε

Η κωμωδία ήταν ανέκαθεν κομμάτι του πολιτισμού και της κουλτούρας μας. Όλοι άλλωστε γνωρίζουμε τον Αριστοφάνη και τα έργα του. Η κωμωδία είναι συνυφασμένη με το γέλιο.

Και για τον κωμικό αυτός είναι ο στόχος: να κάνει το κοινό να γελάσει. Καθόλου εύκολο. Θέλει εφευρετικότητα και υποκριτικό ταλέντο.

Βασίλης Παπαγιαννίδης
Δικηγόρος LLM

Αυτή είναι και η πρόκληση του να είναι κανείς κωμικός. Φυσικά δε θα γελάσουν όλοι. Ένα αστείο πιθανόν να μην αρέσει σε κάποιους. Άλλωστε οι αισθήσεις μας είναι υποκειμενικές.

Ως «αστείο» θα μπορούσαμε εν ευρεία έννοια να ορίσουμε ένα λεκτικό ή οπτικό ερέθισμα που προκαλεί το γέλιο στο μέσο άνθρωπο ή έστω σε αξιόλογη μερίδα ανθρώπων. Σκοπός, λοιπόν, του κωμικού είναι να «εφεύρει» το ερέθισμα αυτό.

Εδώ, όμως, προκύπτει και ένα άλλο ερώτημα: υπάρχουν όρια σε ένα αστείο; Η απάντηση είναι πως, όπως σε όλα γύρω μας, έτσι και στο αστείο υπάρχουν όρια. Και καθορίζονται από τα χρηστά ήθη μιας κοινωνίας.

Στα πλαίσια αυτά το βίντεο που διέρρευσε με τον κωμικό να χλευάζει την ελληνική σημαία, το θάνατο ενός νέου άνθρωπου και πατέρα στις ΗΠΑ και τα θύματα της μεγαλύτερης σφαγής που έλαβε χώρα στην Πελοπόννησο τη δεκαετία του 40’ μου προκάλεσε έντονη ενόχληση και καθόλου γέλιο.

Τα αισθήματα αυτά προκλήθηκαν σε μεγάλη μερίδα ανθρώπων και τελικά η εταιρεία εστίασης με την οποία συνεργαζόταν ο εν λόγω κωμικός διέκοψε τη συνεργασία τους, λόγω των αντιδράσεων.

Οι υποστηρικτές των «αστείων» του εν λόγω κωμικού ομιλούν για «απόλυση με πολιτικό κίνητρο» και υποστηρίζουν το δικαίωμα στην «ελεύθερη σάτιρα».

Εδώ να διευκρινίσουμε κάτι: η εμπορική εταιρεία προφανέστατα δεν έδρασε με πολιτικό κίνητρο αλλά υπό την πίεση μερίδας αγανακτισμένων πολιτών και προκειμένου να διαφυλάξει τη φήμη της στην αγορά.

Όσο για τη σάτιρα, θα πρέπει να διευκρινιστεί πως σάτιρα με ανθρώπους που έφυγαν βιαίως από τη ζωή για οποιονδήποτε λόγο δε μπορεί να υπάρξει, όπως και σάτιρα με το εθνικό σύμβολο.

Η δε Ελληνική Σημαία δε δύναται να είναι αντικείμενο «αστείων». Άλλωστε γι’αυτή τη σημαία και για ό,τι συμβολίζει έχουν χυθεί ποταμοί αίματος.

Οποιαδήποτε σατιρική αναφορά στο εθνικό σύμβολο είναι δεδομένο πως όχι μόνο δε θα κάνει τον κόσμο να γελάσει αλλά θα τον εξοργίσει.

Όμως, υπάρχει και μια άλλη πτυχή στο «αστείο» με το Εθνικό Σύμβολο. Αυτή της έλλειψης σεβασμού προς όσους θυσιάστηκαν για τη σημαία και τα ιδανικά της.

Και πόσους ήρωες δε μπορούμε να θυμηθούμε που έδωσαν τη ζωή τους για τούτη την Πατρίδα; Αυτοί δεν αστειεύτηκαν με τη σημαία. Θυσιάστηκαν γι’ αυτήν.

Φυσικά ο κωμικός είναι άνθρωπος. Και ως άνθρωπος δύναται να σφάλλει. Γι’αυτό υπάρχει η λέξη «συγνώμη». Για να διορθώσει το λάθος μέσα από τη μεταμέλεια. Άλλωστε ουδείς είναι αλάνθαστος. Δεν αποτυπώνει αδυναμία μια «συγνώμη» αλλά το ακριβώς αντίθετο.

Από την άλλη, η έλλειψη απολογίας μέχρι στιγμής για το εν λόγω συμβάν, δημιουργεί ένταση, διχασμό και αντιπαράθεση που δεν έχει να προσφέρει κάτι στην ελληνική κοινωνία.

Άλλωστε, το γέλιο και τους κωμικούς τους έχουμε απόλυτη ανάγκη στις μέρες μας. Το «αστείο», όμως, πρέπει να απευθύνεται σε όσο μεγαλύτερο μέρος του κοινού γίνεται ώστε να γελάσουν όσο περισσότεροι γίνεται.

Αλλά για να επιτευχθεί αυτό θα πρέπει ο κωμικός να σεβαστεί τα ιερά και τα όσια του κοινού καθώς και τους ανθρώπους που έφυγαν βίαια από τη ζωή. Γιατί αλλιώς δεν υπάρχει «αστείο»…