Την 10η Ιουνίου 1944, η ναζιστική βαρβαρότητα διέπραξε ένα από τα σκοτεινότερα εγκλήματα της κατοχής στην Ελλάδα: τη σφαγή 228 αθώων πολιτών στο Δίστομο Βοιωτίας, αφήνοντας μια άσβεστη μνήμη για την ανθρώπινη θυσία για την ελευθερία.
Η διαταγή αντιποίνων που έγινε γενοκτονία
Στις αρχές Ιουνίου του 1944, καθώς η απόβαση των Συμμάχων στη Νορμανδία (6 Ιουνίου) σκόρπιζε τον πανικό στις τάξεις των γερμανικών κατακτητών, οι ναζιστικές δυνάμεις κατοχής εφάρμοσαν σκληρά αντίποινα κατά του ελληνικού πληθυσμού με σκοπό να κάμψουν το ηθικό του και να ενισχύσουν τον έλεγχό τους.
Σύμφωνα με τη Δημοκρατία, η εντολή ήταν σαφής: «Ένας Γερμανός σκοτωμένος – πενήντα Έλληνες, δέκα Γερμανοί – ένα χωριό». Οι αντάρτες του ΕΛΑΣ που δρούσαν στον Ελικώνα έγιναν το αφορμή αυτής της απάνθρωπης πολιτικής.
Το πρωί εκείνης της μαύρης ημέρας, ο 2ος λόχος του 1ου τάγματος του 7ου Συντάγματος της Μεραρχίας των Ες-Ες, με έδρα τη Λιβαδειά, ξεκίνησε προς το Δίστομο. Οι ναζί χρησιμοποιούσαν ως δόλωμα δύο ελληνικά επιταγμένα φορτηγά με μεταμφιεσμένους στρατιώτες, προκειμένου να παραπλανήσουν τους αντάρτες. Ήδη από τον Καρακόλιθο, η φάλαγγα άρχισε να εκτελεί αγρότες και να συλλαμβάνει ομήρους.
Η ενέδρα στο Στείρι και η παράλογη εκδίκηση
Φτάνοντας στη διασταύρωση Διστόμου–Αράχωβας, οι γερμανικές δυνάμεις συνδυάστηκαν με μια μεγάλη αυτοκινητοπομπή που ερχόταν από την Άμφισσα. Ο επικεφαλής τους, ο εικοσιεξάχρονος λοχαγός Φριτς Λάουτενμπαχ, αρνήθηκε να συναντηθεί με τον πρόεδρο της κοινότητας Χαράλαμπο Κίνια και τον ιερέα Σωτήρη Ζήση, διατάσσοντας τους κατοίκους να κλειστούν στα σπίτια τους υπό απειλή θανάτου.
Ένα τμήμα της δύναμης κατευθύνθηκε προς το γειτονικό χωριό Στείρι. Στη θέση Λιθαράκι, οι Γερμανοί έπεσαν σε ενέδρα των ανταρτών του 11ου λόχου του 3ου τάγματος του 34ου συντάγματος του ΕΛΑΣ. Η σύγκρουση ήταν σκληρή, κρατώντας μέχρι το μεσημέρι και ανάγκασε τους Γερμανούς σε υποχώρηση για ανασύνταξη.
Κατά την επιστροφή στο Δίστομο, ένας τραυματισμένος Γερμανός βαθμοφόρος, ο Τεό, υπέκυψε στα τραύματά του. Έξαλλος από την αποτυχία, ο Λάουτενμπαχ διέταξε τη σχεδόν πλήρη εξόντωση του άμαχου πληθυσμού του χωριού, παρόλο που το Δίστομο δεν είχε καμία σχέση με την ενέδρα.
Η σφαγή και οι αριθμοί της τραγωδίας
Ό,τι ακολούθησε ξεπέρασε κάθε φαντασίαν του ανθρώπινου βαρβαρισμού. Οι εξαγριωμένοι στρατιώτες των Ες-Ες εισέβαλαν στις κατοικίες, σφάζοντας, βιάζοντας και καίγοντας όλα όσα ήταν ζωντανά.
Δεν υπήρξε κανενός λογής οίκτος για τους γέροντες, τις γυναίκες, τις εγκύους και τα νεογέννητα βρέφη. Ο ιερέας του χωριού αποκεφαλίστηκε, και κάθε ψυχή που βρισκόταν στην περιοχή σφαγιάστηκε.
Η σφαγή σταμάτησε μόνο με το σκοτάδι, καθώς οι δολοφόνοι, φοβούμενοι τις αντάρτικες δυνάμεις, αποχώρησαν προς τη Λιβαδειά αφού παρέδωσαν τις οικίες στις φλόγες. Από τους 228 επιβεβαιωμένους νεκρούς, οι 117 ήταν γυναίκες και οι 111 άνδρες, ανάμεσα στους οποίους βρίσκονταν 53 παιδιά κάτω των 16 ετών.
Ο Ελβετός απεσταλμένος του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού, George Wehrly, που επισκέφθηκε το χωριό λίγες μέρες αργότερα, κατέγραψε μια σκηνή απόλυτης κολάσεως, με εκατοντάδες νεκρά σώματα να κρέμονται ακόμη και από τα περιμετρικά δέντρα.
Το ολοκαύτωμα στο Καλάμι και η συγκάλυψη
Την 11η Ιουνίου 1944, μόλις την επόμενη ημέρα, οι ίδιες δυνάμεις έστησαν μπλόκο στο κοντινό χωριό Καλάμι Βοιωτίας. Συγκέντρωσαν 26 ανθρώπους, τους εκτέλεσαν εν ψυχρώ, έσυραν τα σώματα σε ένα σπίτι και τα έκαψαν. Ακολούθησε άγριο πλιάτσικο σε κατοικίες και αποθήκες.
Για να δικαιολογήσει το εγκληματικό του έργο, ο Λάουτενμπαχ συνέταξε ψευδή αναφορά, ισχυριζόμενος ότι τα στρατεύματά του δέχθηκαν επίθεση από ανταρτών που ήσαν οχυρωμένοι στα κτήρια. Ωστόσο, ο Γκέοργκ Κοχ της γερμανικής στρατονομίας κατέγραψε την αλήθεια: ότι δεν υπήρχαν αντάρτες στο Δίστομο.
Παρά ταύτα, οι γερμανικές αρχές, φοβούμενες διαταραχές με την κατοχική ελληνική κυβέρνηση, διεξήγαγαν τυπική έρευνα χωρίς Έλληνες για μάρτυρες και επέβαλαν στον Λάουτενμπαχ μόνο ασήμαντα πειθαρχικά μέτρα.
Η μνήμη και η απουσία δικαιοσύνης
Μετά την απελευθέρωση, η απόδοση δικαιοσύνης παρέμεινε ελλιπής. Ο υπεύθυνος γερμανικός διοικητής Χανς Ζάμπελ, αν και εκδόθηκε αρχικά στην Ελλάδα, διαπεράστηκε τελικά στη Δυτική Γερμανία, όπου αφέθηκε ελεύθερος. Η μνήμη των θυμάτων, όμως, παρέμεινε ζωντανή και ανίκητη.
Σήμερα, στο λόφο Κάναλες υψώνεται το επιβλητικό Μαυσωλείο που φυλάσσει τα οστά των θυμάτων. Στην είσοδο της κωμόπολης λειτουργεί το Μουσείο Θυμάτων Ναζισμού, εγκατεστημένο στο παλιό Δημοτικό Σχολείο.
Στην είσοδό του κυριαρχεί η ιστορική φωτογραφία της Μαρίας Παντίσκα, η οποία έγινε το παγκόσμιο σύμβολο της ελληνικής τραγωδίας μέσα από τις σελίδες του αμερικανικού περιοδικού LIFE το 1944.
Το Δίστομο δεν λύγισε ποτέ. Μέσα από τις ετήσιες εκδηλώσεις μνήμης και τα μνημεία του, συνεχίζει να φωνάζει στην ανθρωπότητα ότι η θυσία για την ελευθερία και την αξιοπρέπεια είναι αθάνατη.
Πηγή: Δημοκρατία
