Το Άρθρο 5 του συμφωνηθέντος Μνημονίου Κατανόησης μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ προβλέπει την ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων διά του Πορθμού Ορμούζ και την άρση τεχνικών και στρατιωτικών εμποδίων από την πλευρά του Ιράν εντός τριάκοντα ημερών. Η διαφορά απόψεων περί ελέγχου και διαχείρισης της κρίσιμης διαδρομής έχει προκαλέσει ανταποδοτικές επιθέσεις και απειλεί την εύθραυστη συνεννόηση των δύο χωρών.
Τεντωμένες σχέσεις στον Πορθμό Ορμούζ
Σημαντικό σημείο τριβής ανάμεσα στο Ιράν και τις ΗΠΑ εξακολουθούν να αποτελούν τα Στενά του Ορμούζ, του οποίου ο έλεγχος έχει πυροδοτήσει κύκλο ανταποδοτικών επιθέσεων μεταξύ των δύο χωρών, απειλώντας με ρήξη το ήδη εύθραυστο μνημόνιο συνεργασίας ή κατανόησης.
Οι δύο πλευρές αλληλοκατηγορήθηκαν για παραβίαση των όρων του Μνημονίου, συμπεριλαμβανομένου του άρθρου 5, το οποίο προβλέπει την ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων μέσω του Πορθμού Ορμούζ. Οι κατηγορίες αυτές δικαιολόγησαν τις ανταλλαγές πυρών του περασμένου σαββατοκύριακου — τις πρώτες μετά την υπογραφή της συμφωνίας στις 17 Ιουνίου.
Προσπάθεια αποκλιμάκωσης με συνάντηση στο Κατάρ
Αργά το βράδυ της Κυριακής, το Axios μετέδωσε ότι ΗΠΑ και Ιράν συμφώνησαν να σταματήσουν τις αμοιβαίες επιθέσεις και σχεδιάζουν συνάντηση την Τρίτη στο Κατάρ, αντί της Ελβετίας, για να επιλύσουν τη διαμάχη τους σχετικά με τον Πορθμό Ορμούζ, συνεχίζοντας τις τεχνικές συνομιλίες.
Ο πρακτικός αποκλεισμός του στενού από το Ιράν, μέσω του οποίου διέρχονταν το ένα πέμπτο των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου πριν από την έναρξη των εχθροπραξιών στις 28 Φεβρουαρίου, προκάλεσε παγκόσμια ενεργειακή κρίση.
Οι ρυθμίσεις του Άρθρου 5
Σύμφωνα με το Newsbomb, το πέμπτο άρθρο αφορά την επαναλειτουργία του στενού και την άμεση επανέναρξη της εμπορικής κυκλοφορίας, όπου βρίσκονταν εγκλωβισμένα εκατοντάδες πλοία τους τελευταίους μήνες.
Στο κείμενο, ειδικότερα, αναφέρεται: «Το Ιράν θα λάβει τα απαραίτητα μέτρα, καταβάλλοντας κάθε δυνατή προσπάθεια, για την ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων χωρίς χρέωση για εξήντα ημέρες, αποκλειστικά από τον Περσικό Κόλπο προς τη Θάλασσα του Ομάν και αντίστροφα».
Προβλέπει επίσης την άρση των «τεχνικών και στρατιωτικών εμποδίων» και την αποναρκοθέτηση από το Ιράν εντός τριάκοντα ημερών.
Το μνημόνιο συνεχίζει αναφέροντας ότι «το Ιράν θα διεξάγει διάλογο με το Σουλτανάτο του Ομάν για να καθορίσει τη μελλοντική διαχείριση και τις ναυτιλιακές υπηρεσίες στον Πορθμό Ορμούζ, σε συνεννόηση με άλλα παράκτια κράτη του Περσικού Κόλπου, σύμφωνα με το ισχύον διεθνές δίκαιο και τα κυριαρχικά δικαιώματα των παράκτιων κρατών του Πορθμού Ορμούζ».
Σημείο διαφοράς ο έλεγχος του στενού
Το ζήτημα της διαχείρισης του στενού αποτελεί σημαντικό σημείο διαφωνίας στις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις. Το Ιράν έχει επίσης αναφερθεί στην επιβολή διοδίων στα πλοία, αλλά οι ΗΠΑ και τα αραβικά κράτη του Κόλπου, των οποίων οι εξαγωγές διέρχονται από τη θαλάσσια οδό, έχουν απορρίψει την πρόταση.
Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγκί δήλωσε κατά τη διάρκεια επίσκεψής του στη Βαγδάτη: «Το Πορθμό του Ορμούζ παραμένει υπό την πλήρη εποπτεία και διαχείριση του Ιράν κατά τις επόμενες τριάκοντα ημέρες, και αφού αρθούν όλα τα εμπόδια, η πλήρης χωρητικότητα της θαλάσσιας οδού θα αποκατασταθεί. Σε αυτό εργαζόμαστε. Η ευθύνη αυτή βαρύνει την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν. Δεν υπάρχει κανένα άλλο μέρος ή κράτος σε αυτό το θέμα. Αυτό είναι απολύτως σαφές βάσει του μνημονίου κατανόησης, και οποιαδήποτε παρέμβαση ή μονομερής ενέργεια θα οδηγήσει σε επιδείνωση της κατάστασης και θα καθυστερήσει επίσης την επαναλειτουργία του στενού».
Διαφορετικές ερμηνείες του μνημονίου
Σύμφωνα με δηλώσεις αναλυτών στο Al Jazeera, οι δύο πλευρές ερμηνεύουν το μνημόνιο κατανόησης με διαφορετικό τρόπο. Ο Χασάν Αχμαντιάν, αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης, αναφέρει ότι η Ουάσιγκτον υπαναχωρεί από τη συμφωνία που υπέγραψε.
«Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιθυμούν να τεθούν σε εφαρμογή διαφορετικές ρυθμίσεις, σε αντίθεση με το μνημόνιο κατανόησης που οι ίδιες υπέγραψαν. Αυτό που βλέπουμε είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες να προσπαθούν να βρουν τρόπο να ξεφύγουν από αυτό το μνημόνιο κατανόησης, ενώ υποχρεώνουν το Ιράν να τηρήσει τους όρους του», είπε ο Αχμαντιάν.
Οι ΗΠΑ έχουν ακολουθήσει παρόμοια πολιτική και στο Λίβανο, μεσολαβώντας για τη σύναψη νέας συμφωνίας-πλαισίου μεταξύ του Ισραήλ και της λιβανικής κυβέρνησης, σύμφωνα με τον αναλυτή.
Το Στενό ως αποτρεπτικό μέσο
Ο πολιτικός αναλυτής Αμπάς Ασλάνι, με έδρα την Τεχεράνη, δήλωσε ότι το Ιράν θεωρεί τον Πορθμό Ορμούζ ως αποτρεπτικό μέσο έναντι μελλοντικών επιθέσεων των ΗΠΑ. «Το Ιράν θεωρεί το Στενό ως μέσο πίεσης για να αποτρέψει την επανάληψη οποιουδήποτε νέου κύκλου επιθετικότητας εναντίον της χώρας», προσέθεσε, τονίζοντας ότι οποιαδήποτε απόπειρα αλλαγής της κατάστασης εκεί «με τη βία» είναι «απαράδεκτη για την Τεχεράνη».
Ο Βόλφγκανγκ Πούσταϊ, αναλυτής αμυντικών θεμάτων με έδρα τη Βιέννη, δήλωσε ότι το Ιράν επιμένει στον έλεγχο του Πορθμού Ορμούζ, ενώ οι ΗΠΑ και τα αραβικά κράτη επιμένουν στην ελευθερία της ναυσιπλοΐας μέσω αυτού. «Προκειμένου να υπογραμμίσει τη θέση του, το Ιράν έχει πλέον επιτεθεί δύο φορές σε πλοία, και δεν αποτελεί πραγματικά έκπληξη το γεγονός ότι οι ΗΠΑ αντέδρασαν», επεσήμανε ο Πούσταϊ.
Iran said it launched missile and drone strikes on US bases in Kuwait and Bahrain, escalating tensions days after both sides agreed to an interim deal to end their conflict https://t.co/RvmOFeVE1K pic.twitter.com/2UQ4dVl1jS
— Reuters (@Reuters) June 28, 2026
Πηγή: Newsbomb
Πηγή: NewsFire.GR
